En çok hatalarımız değil atmadığımız adımlar acıtır.

Hemşire Bronnie Ware, ölmek üzere olan hastalarının beş büyük pişmanlığını yazar. Sıralama şöyledir:

1. “Keşke başkalarının benden beklediği gibi değil, kendi istediğim gibi yaşayacak cesaretim olsaydı.”

2. “Keşke bu kadar çok çalışmasaydım.”

3. “Keşke duygularımı ifade edecek kadar cesur olsaydım.”

4. “Keşke arkadaşlarımla daha çok iletişime geçseydim.”

5. “Keşke daha mutlu bir hayat yaşamak için kendime izin verseydim.”

...

Yani Cioran haklıdır; yaptıklarından değil, yapmadıklarından pişmanlık duyar insan.

Nedir atılmayan adımı, gidilmeyen yolu, seçilmeyen olasılığı bu kadar can acıtıcı yapan?

Hata yaptığımızda bunu telafi edebiliriz; özür dileyebilir, yanlışımızdan dönebilir, farklı seçeneklere yönelebilir, kendimizi geliştirebiliriz.

Jung’un dediği gibi; hatalar gerçeğin temelidir; ne olduğunu bilmediğimiz bir şeyin ne olmadığını öğrenmek bile hakikate doğru adım sayılır.

Oysa atılmamış adımın telafisi yoktur.

...

Hata yaptığımızda karşımızda somut bir durum bulunur. Ne kadar acı olursa olsun, kabullenme sürecine girebilir ve “olayı kapatabiliriz.”

Atılmamış adım, çözümlenmemiş davaya benzer.

Yarım kalmış ilişkiler, geliştirmediğimiz yetenekler, kaçırdığımız fırsatlar ardımızdan “ya olsaydı!” diye yankılanır.

Şarkıda söylendiği gibi, ihtimaller denizinde bir batıp bir çıkarız.

Yine de çoğu zaman kendi isteklerimiz doğrultusundaki o adımı atamayız.

...

Shai Davidai ve Thomas Gilovich’e göre adım atamamamızın gizemi Benlik Uyuşmazlığı Teorisi’nde yatar. Bu teoriye göre üç farklı benlikle yaşamaya çalışırız:

- Şu an sahip olduğumuza inandığımız nitelikleri tanımlayan “gerçek benliğimiz.”

- Sahip olmak istediğimiz nitelikleri tanımlayan “ideal benliğimiz.”

- Sahip olmak zorunda hissettiğimiz nitelikleri, görevleri, sorumlulukları tanımlayan “zaruri benliğimiz.”

Biraz derinlere dalalım.

BENLİKLERİN KAPIŞMASI

İdeal benliğimiz “kim olmak istiyorsan o yöne doğru adım at!” der.

Zaruri benliğimiz “senden beklenen rolleri, görevleri, sorumlulukları unutma!” der.

Yani mental sağlığımız, olduğumuz, olmak istediğimiz ve olmak zorunda hissettiğimiz benlikler üçgeninde dengede kalabilmemize bağlıdır.

Ama genellikle ideal benliğimizi görmezden geliriz. Çünkü onu yok saymak kolaydır.

...

İnsanların bizden beklentileriyle de şekillenen zaruri benliğimizden uzaklaştığımızda korku, suçluluk, utanç ve huzursuzluk hissederiz.

Bu duygular güçlü duygulardır. Stres tepki sistemimizi devreye sokar. Kalbimiz deli gibi çarpar, burun deliklerimiz genişler. “Savaş ya da kaç!” tepkisine gireriz.

Dolayısıyla bu durumla karşılaşmamak için zaruri benliğimize uygun hareket etmeye çalışırız.

Oysa ideal benliğimize uymamamızın böyle semptomatik sonuçları olmaz.

...

Olmak istediğimiz kişiye yönelik adım atmadığımızda korku, suçluluk veya utanç değil; hayal kırıklığı, hüzün ve boşluk hissederiz.

Bu duygular kendilerini canlı bir şekilde göstermezler; kalbimiz delicesine çarpmaz örneğin, burun deliklerimiz açılmaz, tüylerimiz kabarmaz.

Her şey daha derinde, daha gizli olur.

Dolayısıyla, ideal benliğimize doğru adım atmanın bizim için önemini fark etmeyiz.

Zamanla hayal kırıklığına alışır, sonra hayal kırıklığına dönüşürüz.

...

Hayatımızın önemli bir bölümünde ideal benliğimize doğru adım atacak özgürlüğe, sorumluluk duygusuna ve psikolojik olgunluğa sahip olmayız.

Hazır olduğumuzda ise içimizde ideal olanla mesafeden kaynaklanan hayal kırıklığı, hüzün ve boşluk duygusu hissederiz.

O zaman, bu duyguları yok saymak yerine Meister Eckhart'ın sözlerini hatırlayabiliriz:

“Ve birden bilirsin, yeni bir şeye başlamanın ve başlangıcın sihrine güvenmenin zamanıdır şimdi.”

Kaynaklar:

Top five regrets of the dying - The Guardian

Carl Gustav Jung - Aion

Shai Davidai, Thomas Gilovich - The Ideal Road Not Taken: The Self-Discrepancies Involved in People’s Most Enduring Regrets

Konuyla ilgili okuma önerisi:

Ölmeden Önce En Çok Pişman Olduğumuz 5 Şey

Bronnie Ware

Yakamoz