Deneme 1 2 3

Eğer bir ayna, doğumumuzdan bugüne bizi izlemiş olsaydı, şu anki halimize ne söylerdi?

Sylvia Plath’ın bir şiirinde, ayna bir tanık gibi konuşur ve zamanla tükenen bir kadının hayatını anlatır. “Ben zalim değilim, sadece gerçekçiyim” der ayna, “hatasızım, önyargısızım.”

Peki ya her gün baktığımız ayna çarpıksa ve bize sadece en zayıf yanlarımızı gösteriyorsa?

Ya gördüklerimiz yüzünden atmamız gereken adımları atamıyor, bir hayatın içini boşaltıyorsak?

...

Jodie Foster çarpık bir aynayla çok şey başardı.

1988 yılında çekilen “Sanık” filminde rolünü çok kötü oynadığına inanıyordu. Sanatçıya göre kariyeri çabucak bitmişti.

Ama o rolle Oscar kazandı. Sonra “Kuzuların Sessizliği”yle bir Oscar daha…

Peki yeteneğine yönelik şüphesi azaldı mı?

Hayır, Oscar heykelciği ellerindeydi ama içindeki yetersizlik hissi büyümüştü.

Artık en derin korkusu, maskesinin bir gün düşmesiydi.

...

Aradan otuz yıl geçti.

Başarılarla dolu bir kariyerin ardından konuşmacı olarak mezun olduğu üniversiteye giderken hala tedirgindi, “Oradaki herkes benden akıllı. Yaptığım şeyi çok iyi biliyormuş gibi davranmam gerekiyor,” diye düşünüyordu.

Oysa üç yaşında okumayı öğrenen, çocukluktan itibaren oyuncu olan, Yale Üniversitesi’ni kazanan, bütün ödülleri silip süpüren kendisiydi.

Her şeyi çocukluğundan beri hep şansının yaver gitmesiyle açıklıyordu.

...

Jodie Foster, sayısız örnekten yalnızca biridir: Ayna çarpıksa, başarılar özgüvenimizi yükseltmez.

Kendimizi yeterli hissetmek için okuduğumuz kitaplar, aldığımız kıyafetler, yaptırdığımız estetikler, kazandığımız ödüller, duyduğumuz övgüler bize sadece kısa süreliğine huzur verir.

Sonra ayna yeniden başlar fısıldamaya: “Yetersizsin.”

Konu hakkında uzman psikolog Michaela Muthig’e göre dolu dolu bir yaşam için hem aynanın bize fısıldadığı yalanları fark etmeli hem de fısıltılara rağmen o korktuğumuz adımları atabilmeliyiz.

Duyduğumuz Safsatalar

Foster’ın yaşadığı sahtekar sendromu, aslında hepimizin içindeki çarpık aynanın bir yansımasıdır. Bu ayna bazen bize doğal yetenek safsatasını fısıldar:

“Sadece zahmete girmeden başarılı olanlar becerikli ve yeteneklidir. Sen her şey için çok çalışıyorsun çünkü yetersizsin.”

Doğal yetenek safsatası, potansiyelimizi geliştirmemizi engeller.

Oysa biliriz ki sanatta, sporda, iş hayatında asıl fark yaratanlar çalışarak kendilerini geliştirenlerdir.

...

Çarpık ayna bazen mükemmelliyetçilik ve uzmanlık safsatasını fısıldar:

“Sadece işlerini hatasız yapıyorsan yeterlisin.” “Sadece konu hakkında her şeyi biliyorsan yeterlisin.”

İki safsata da sadece kusursuzluğa ulaşanların değerli olduğuna inanmamıza yol açar. Bu, her yeni girişimde başarısızlık korkusuyla durmamıza sebep olur. Oysa kusurlarımızla barışmak, öğrenme sürecinin doğal bir parçasıdır.

Ve insan, uzman olduğu konularda bile ne kadar çok şey öğrenirse, daha öğrenecek o kadar şey olduğunu görür.

...

Çarpık aynanın en zararlı fısıltısı süper kahraman safsatasıdır: “Sadece hayatın her alanında başarılıysan yeterlisin.”

Bir alanda tek bir başarısızlık, iyi bir eş, iyi bir arkadaş, iyi bir ebeveyn, iyi bir evlat, iyi bir çalışan, iyi bir vatandaş olmak için harcadığımız devasa enerjiyi görmezden gelmemize neden olur.

İçini binbir emekle doldurduğumuz bir bardağı, biraz döküldü diye tamamen boş saymaya benzer.

En tehlikelisidir çünkü bizi kendi hikayemize kör kılar.

...

Gerçekten yetersiz olduğumuza inansaydık, adım atamadığımız için kendimize ihanet etmiş gibi hissetmezdik.

Jodie Foster, bütün endişelerimize rağmen içimizi titreten o yolu yürümemizi tavsiye eder:

“Bugün her şey kaotik görünebilir ama bir gün hikayemize bakıp ‘Vay be! aslında her şey nasıl da aşikarmış!’ diyeceğiz.”

Yeter ki attığımız adımlara, harcadığımız emeğe, biriktirdiğimiz tecrübeye, kısacası kendi hikayemize sahip çıkalım.

Çünkü bizden başka kimse sahip çıkamaz ona.

Kaynaklar:

Michaela Muthig - Neden Kendimi Yetersiz Hissediyorum?

Yale News - Jodie Foster ’85 on ‘impostor syndrome,’ dumb luck and making meaning

Emre Özarslan - Neden Böyleyim Nasıl Değişebilirim

Sylvia Plath - Ayna