Absürt ve yaşamaya değer hayat

Kırklı yaşlarında, başarılı bir akademisyen olan kadın, evini tahliye etmesi gerektiğini öğrenir. Şaşkın, mutsuz ve öfkeli bir halde, durumu anlatmak için annesini arar.

“Boş ver” der annesi, “hiç olmazsa zayıfsın.”

Hayatı boyunca üstesinden gelemediği yetersizlik duygusuyla savaşan kadın telefonu kapatır ve bir yandan ağlayıp bir yandan gülmeye başlar.

“Bu absürtlük” der, “bütün hayatımı açıklıyor.”

--

Hemen hemen hepimiz, bütün aksi kanıtlara rağmen içimizde yetersizlik, değersizlik, güvensizlik gibi asılsız inançlar taşırız.

Sanki bir hortlak ara ara çıkar ve bizi gerçek dışı imgelerle etkisi altına alır.

Durumun saçmalığını yetişkin aklımızla fark eder ama sorunu aynı akılla çözemeyiz.

Alain de Botton’ın pek güzel ifade ettiği gibi, kafeste olduğumuzu anlayabilecek kadar özgür ama kafesten çıkamayacak kadar tutsak hissederiz.

Hayat, tamamen anlamsız gelmeye başlar.

--

Kadının hikayesini dinleyen psikiyatrist Paul Conti’ye göre sorun, çocukluk deneyimlerimizle şekillenmiş içimizdeki dünya modeli ile gerçek dünya arasındaki zıtlıktır.

İçimize kazınmış model kolay kolay değişmeyeceği için, ne yaparsak yapalım hortlak gelmeye devam eder.

Psikiyatriste göre yapmamız gereken, anlam arama mücadelesine girişmeden, durumun absürtlüğünü kabul etmek, hatta gülümsemek ve ona rağmen yaşamaktır.

Peki böyle bir yol mümkün mü?

--

Albert Camus'ye göre evet.

Filozof, adaletsiz, varlığımıza kayıtsız, hiçbir anlamı olmayan bir evrende yaşadığımızı ve asıl absürtlüğün başımıza gelenler değil; sürekli anlam arama ve bulma telaşımız olduğunu söyler.

Oysa, hayatın absürtlüğünü kabul edip yine de cesaret dolu, yaratıcı ve görkemli bir hayat yaşayabiliriz.

Bunu da en güzel Kazancakis'in unutulmaz karakteri Aleksi Zorba da görebiliriz.

BİN YIL YAŞANACAK HAYAT

Absürt kelimesi “sağır” ve “dilsiz” sözcüklerinden türemiştir.

Aleksi Zorba, küçük oğlunun ölümünden sonra “bu dünyada bütün olanlar haksız, haksız, haksız!” diye yırtınır. “Ben, ufacık kurt, ben çıplak salyangoz Zorba, hiçbir şeyin altını imzalamıyorum!”

Bu sözler, evrenin ufacık ve önemsiz bir parçası olmamıza rağmen, sorumluluk bilinci taşıdığımız için aslında çok güçlü olduğumuzu gösterir.

Evren sağır ve dilsiz olabilir ama biz değiliz.

--

Sorumluluğu üstlendiğimizde artık merceği gökyüzüne değil kendi içimize tutarız.

Ancak Camus, sürekli analiz ettiğimiz için yaşamı kaçıracağımızdan endişelenir. Zorba da kılı kırk yarmak yerine yaşamın suyunu içmemizi salık verir:

“Bir büyüteç alıp içtiğimiz suya bakarsan, onun göze görünmeyen küçük küçük kurtlarla dolu olduğunu görürmüşsün. Kurtları görecek ve su içmeyeceksin. İçmeyeceksin de susuzluktan gebereceksin!”

“Büyüteci kır patron, kurtlar kaybolsun, sen de suyunu içip serinle.”

--

Peki, bunca yarayla, sıyrıkla ve içimize işlemiş asılsız inançlarla nasıl yaşarız?

Camus, absürde rağmen hayatı sevmeyi öğrendiğimizde soğuk kışın ortasında bile içimizde yenilmez bir yaz yaratacağımızı söyler.

Zorba’ya göre de zaten bizi yaralarımız değil, cesaretsizliğimiz öldürür.

"Yamaları kalın sicimle dikildiği için en büyük fırtınalarda bile yırtılmayan bazı gemi yelkenleri vardır,” diye açıklar Zorba:

“Benim kalbim de öyle işte! Binlerce delikli, binlerce yamalı, ama korkusuz.”

--

Hayatın absürt olması, yaşamaya değer olmadığı anlamına gelmez.

Tam tersine, Camus’ye göre zorlantılı bir şekilde nedenler ve sonuçlar aramak yerine sanata, deneyime, güzelliğin keşfine, minettarlığa ve yaratıcılığa yöneldiğimizde, sonunda binlerce kez tekrar tekrar yaşamak isteyeceğimiz hayatı bulabiliriz.

Aynen Zorba’nın ölmeden önceki son sözleri gibi:

“Hayatımda yaptım, yaptım, yaptım ve yine de az yaptım. Benim gibi adamların bin yıl yaşaması gerekirdi. Hayırlı geceler!”

Kaynaklar:

Albert Camus - Sisyphos Söyleni

Albert Camus - Yaz

Albert Camus - Lyrical and Crticial Essays

School of Life - Albert Camus

Nikos Kazancakis - Zorba

Paul Conti - Interview With Huberman

Nişanyan sözlük