Travma sonrası gelişim

Nobel ödüllü yazar Rabindranath Tagore, her sabah duasına aynı sözlerle başlar:

“İzin verme tehlikelerden esirgenmek için dua etmeme, bırak onlarla yüzleşme cesaretini toplayayım.”

“İzin verme acılarımın yatıştırılması için yakarmama, bırak onlara hükmedecek yüreği bulayım.”

“İzin verme, amansız kurtuluş kaygısıyla kıvranmama, özgürlüğümü umuda olan sabrımla kazanayım.”

…

Kırılganlık üzerine şiirleriyle ünlü Tagore’nin savaşçılarınkini andıran duası aklımızı karıştırabilir. Ama onun bilgeliğini, yıllar sonra Amerikan Psikoloji Derneği sayfalarında satır aralarında buluruz:

“Bazı yetişkinlerin, travmatik deneyimlerin ardından kişisel olarak gelişerek çıktığını bulguladık.”

“Ancak genel kanının aksine, olumsuz olay esnasında özdayanıklılığı yüksek kişiler, bu gelişimi gösteremediler.”

Yani, psikolojik narinlik, travma sonrası gelişme ihtimalimizi yükseltir.

…

Travma sonrası gelişim ve kırılganlık arasındaki ilişkiyi irdelemek için travmanın bize ne yaptığını anlamamız gerekir.

“Travma bize ne yapar, biliyor musunuz,” diye sorar Psikiyatrist Paul Conti; “en çok ihtiyacımız olanları bizden uzak tutar.”

Travma, en önemli üç varsayımımızı parçalar:

Dünyanın güvenli olduğuna yönelik varsayımımız.

Hayatın anlamlı olduğuna dair varsayımımız.

Kendimizin değerli olduğuna dair varsayımımız.

Peki nasıl oluyor da psikolojik olarak daha narin yetişkinler gelişme gösteriyor?

…

Dayanıklı olduğumuzda, olumsuz deneyimin ardından daha çabuk toparlıyoruz. Varsayımlarımız parçalanmıyor.

Ama psikolojik olarak narin olduğumuzda, yaşadığımız büyük yıkımla yüzleşmek ve bütün parçalanmış varsayımları tek tek gözden geçirmek zorunda kalıyoruz

.

Paul Conti’nin dediği gibi; bu uzun ve sancılı süreçte içten bir şekilde yas tutmak için katlanılmaz olanla beraber oturuyor, kalan parçalarımızla yeni bir hayat yaratıyoruz.

GELİŞİMİN BEŞ ALANI

Tedeschi ve arkadaşlarına göre travma sonrası gelişim, ayrılık, boşanma, kayıp, hastalık gibi büyük bir yaşam krizi ile mücadelemizden kaynaklanır. En nihayetinde zaman içinde beş farklı alanda gelişim gösterebiliriz:

1. Yaşamı daha çok takdir ederiz.

2. Yakın ilişkilerimizde daha samimi oluruz.

3. Psikolojik yönden kendimizi daha güçlü hissederiz.

4. Manevi anlamda kuvvetleniriz.

5. Hayattaki farklı olasılıkların farkına varırız.

Araştırma sonucuna teker teker bakalım.

…

Travmatik deneyim, yaşamın geçiciliğini hatırlatır. Hayatımızda bir eleme ve önceleme süreci başlatırız.

Bazı küçük ve basit ayrıntıların bizim için ne kadar önemli olduğunu anladığımız gibi, hayatımızda geniş yer kaplayan bazı unsurlardan uzaklaşmamız gerektiğini görürüz.

Süreçte destek istemeyi ve destek vermeyi öğreniriz. Üstlendiğimiz birçok rolün, abartılı halin, hatta fedakarlık kılıfına bürünmüş benmerkezcilliğin işe yaramadığını anlarız.

Kalanlarla ve yeni tanıştıklarımızla daha samimi ilişkiler kurmaya başlarız.

..

Uzun ve zor süreçte hayatta kalabildiğimizi, sabredebildiğimizi, saklı kalmış yeteneklerimizi fark ederiz.

Özümsediğimiz bu yeni bilgiler sayesinde eskiye oranla kendimizi daha bilge, yetenekli ve güçlü hissederiz.

Kazandığımız yeni perspektif, hayatla, varoluşla ve evrenle ilişkimize de yansır. Kişisel inancımıza göre manevi dünyamızı derinleştiririz.

Ve en nihayetinde, kazandığımız özgüvenle birlikte yeni fırsatlara karşı daha açık, cesur ve atılgan oluruz.

…

Her travmatik deneyim gelişime yol açmaz. Bazısı çok ağır gelir, uzun süre altında kalırız.

Özellikle utanç ve suçluluğun bütün hayatımıza nüfuz ettiği durumlarda ayağa kalkmamız zorlaşır. Kendimize yeniden anlayışla bakabilmek en önemli iyileşme adımı sayılır.

Burada ortaya çıkar Tagore’nin bilgeliği. Yazar, duasının sonunda, zorluklarla savaşmak için tek bir şey ister: Anlayış.

"İhsan et, merhametini sadece doğruları yaptığımda hissedecek kadar korkak olmayayım."

"Hatalı olduğumda da ellerine sarılmama izin ver."

Kaynaklar:

Elizabeth Kübler Ross - On Death And Dying

Rabindranath Tagore - The Complete Works of Rabindranath Tagore

APA - Growth After Trauma

Calhaun, Tedeschi - Posttraumatic Growth: Research and Practice

Nesrin Duman - Travma Sonrası Büyüme ve Gelişim

Konuyla ilgili okuma önerisi:

Travma Sonrası Gelişim

Tedeschi, Finch, Taku, Calhous

Nobel