Haftalık Psikoloji Bülteni'ne üye ol

Teşekkürler.

HUZURSUZ EMOŞ.jpg

Psikolojik genellemeler ve kendilik algımız


Geçtiğimiz gün, bir takipçimden şöyle bir soru aldım:


"Araştırma veya edebi eserlerde, kendimden ya da hayatımdan bir parça görünce mutlu oluyorum, hatta bakışımı ve inançlarımı etkiliyor. Bu genellemelere nasıl yaklaşıyorsunuz? Belli davranışları sergileyen her bireyin içindeki duyguların nedenini açıklamaya çalışırken 'farklı' ihtimalleri göz ardı etmeden sonuçlara varmak zor olmalı. Her açıklayış bir detayı ve istisnayı öldürürmüş gibi geliyor."


Harika bir soruydu. Ben de sık sık araştırma kitapları okuyan ve kendimden bir şeyler bulan bir okuyucu olarak fikrimi belirttim:


“Ortalamalar ve genellemeler, nispeten az veriye sahip olduğumuz durumlarda bize öngörü konusunda rehberlik ederler. Ancak derinlere indikçe her bireyin hikayesi karmaşıklaşır ve farklılaşır. Bu nedenle spesifik bir konuda durumumu çok iyi yansıttığını düşündüğüm psikoloji kitaplarını bile kesin bilgiler olarak değil, konu hakkında geneli ve ortalamayı en iyi açıklayan, ancak herhangi bir bireyi asla tamamen açıklayamayacak rehberler olarak görüyorum.”


Burada karmaşıklaşma hakkında bir örnek vermek istiyorum. Banu, sık sık yorgunluk ve sinir nöbetleri geçiren bir kadın. Durumunu araştırmaya girişince bir neden buluyor: haksızlığa uğrama duygusu.


Çünkü bir hafta önceki buluşma sırasında Banu, arkadaşlarının bayılacağını düşündüğü fikirler ortaya atıyor, ancak arkadaşları fikirlerine kayıtsız kalıyor. Üstüne bir de arkadaşlarının ona haber vermeden ayrı bir buluşma gerçekleştirdiğini öğreniyor.


Haksızlıkla ilgili bir kitap okuduğunda “evet” diyor,” “işte bu benim. Haksızlığa katlanamıyorum. Haksızlığa uğrayınca nefesim kesiliyor."


Kitap sayesinde nedenini de öğreniyor: annesi çocukları arasında haksızlık yapmış ve ablasını daha çok kayırmış.


Banu'ya göre cevap bulundu.


Annesiyle olan ilişkisi elbette nedenlerden biri olabilir.


Ama her şeyi tek bir nedene bağlamak, avucumuza aldığımız suyla okyanusu açıklamaya benzer.