Kendimiz olmaya çalışmak bencillik midir?

Suç ve Ceza’nın dramatik sahnesinde Raskolnikov, ailesini geçindirmek için fuhuş yapan Sonya’nın ayaklarına kapanır.

Şaşıran Sonya, günahkarlığı nedeniyle böyle bir saygıyı asla hak etmediğini söyler.

Raskolnikov, kadının ayağına kapanma nedeninin katlandığı acılar olduğunu açıklar.

“Senin en büyük günahın," der adam, "kendini bir hiç uğruna yok etmen ve harcamandır.”

...

Raskolnikov’u çileden çıkaran, Sonya’nın kendini feda edişinin aslında faydasız olması, var olan kötülüğü sürdürmesidir.

Onun fedakarlığı bilinçli değil dürtüseldir. Onun kendinden vazgeçişi, yapmadığı takdirde onu rahatsız edecek dürtüyü susturmak için devam ettiği otomatik davranışlar silsilesidir.

“Yaşamın amacı nedir?” sorusuna Carl Rogers, Kierkegaard’dan alıntılayarak, "insanın gerçekten de olduğu kişi olmasıdır,” yanıtını verir.

Buna rağmen, başkalarını memnun etmek için maskeler ardında yaşamayı sıklıkla fedakarlık zanneder ve kendimizi harcarız.

...

Kendimizi unutacak kadar aşırı uyumlanmaya dair dürtülerimizin kaynağının çocukluktan geldiğini biliriz.

Carl Rogers, çocukluğumuzda uyumlanmak zorunda olmadığımız bir dünyayı hayal etmemizi ister:

“Varsayın ki, bir çocuğun kendi benzersiz duygularına sahip olmasına izin verdiniz, varsayın o çocuk sevilebilmek için kendi duygularından asla vazgeçmek zorunda kalmadı.”

“O çocuk büyüdüğünde bir maske ardında yaşamak zorunda kalmazdı.“

...

Yetişkinliğimizde bizi maske takmaya zorlayan, içimizdeki aşırı uyumlanma mekanizmasının giderek katılaşmış olmasıdır.

O güne dek kendi duygu düşünce ve arzularımızın aksine yaşamayı binlerce defa "fedakarlık" olarak etiketlediğimizde, kendimiz olmak için attığımız bir adımın içimizde kötü bir his uyandırması şaşırtıcı olmaz.

“Acaba ben bencil miyim?" diye sormadan edemeyiz.

Oysa kendimiz olmaya çalışmak bencillik değildir.

Çünkü hepimiz için iyidir.

Kimse için iyi olmayan

Daha samimi, özgün ve dürüst bir yaşamın bencillik olarak hissedilmesi çağımıza özgü değil.

Topluma en büyük katkının özgün insanlardan geldiğini iddia eden şair Rilke bile, “kendimi bir hayvandan, hatta bir taştan daha üstün görmüyorum; sadece olduğum gibi olmak istiyorum,” diye savunur kendini:

“Yaşamam gerektiği gibi yaşamak, ne için dünyaya geldiysem onu göstermek, farkımı ortaya koymak, kalbime dikte edilen çiçekleri sunmak istiyorum. Bunu istemek kesinlikle bencillik olamaz.”

...

Ryan Holiday ise kendimiz olmaya yönelik adım attığımız için bencil sayılamayacağımızı söyler.

Yazara göre kalbimizin derinliklerine baktığımızda hepimizin istekleri benzerdir:

Ciddiye alınmak isteriz. Önemli olmak isteriz. Kendi yaratıcı süreçlerimizin peşinden koşacak kudrete ve özgürlüğe sahip olmak isteriz. Çevremiz tarafından sayılmayı, başarılarımızın onaylanmasını isteriz.

Bunu, bencil olduğumuz için değil, kişisel potansiyelimizi gerçekleştirmek için duyduğumuz samimi tutkudan isteriz.

...

Dünyanın en yaratıcı insanlarından Rick Rubin duruma farklı bir perspektiften bakar. Şöyle bir formül önerir:

Benim, maskelerden arınmış, içten, özgün ve dürüst halim; aynı alanı sana açtığım sürece, senin için de iyidir.

Ama eğer iyi değilse, demek ki biz, birbirimiz için iyi değiliz.

Birbirimiz için iyi olmayan bir ilişkide kalarak kimseye iyilik etmeyiz.

Çünkü hem bir yalanı yaşarız, hem de sahici ilişki yürütebileceğimiz insanlara bu fırsatı tanımayız.

...

Kendimizi düşündüğümüzde değil, yanımızdakileri hiç düşünmediğimizde bencil oluruz.

Oysa kendimizi tanıdıkça, anladıkça, daha içten ve dürüst yaşadıkça yanımızdakileri anlama ve onları kendi gerçekleriyle değerlendirme kapasitemiz de artar.

Şüphesiz bu da, bencilliğin tam tersidir.

Birlikte genişleyebileceğimiz bir ortam yaratmak varken fedakarlık maskesiyle giderek daralmak, azalmak, samimiyetsizleşmek, yani bir hayatı boşuna harcamak bizim en büyük günahımızdır.

Kaynaklar:

Fyodor Dostoyevski - Suç ve Ceza

Carl Rogers - Kişi Olmaya Dair

Rainar Maria Rilke - Letters on Life

Ryan Holiday - Twitter

Rick Rubin - Rangan Chatterjee Interview