Kaybolmadın, sadece özgürsün.

18 Tem
2 dakikada okunur

Bir karikatürde mutsuz adam, kafasını içki masasına dayamış, “kayboldum!” diye hayıflanır. Yanındaki kadın ise kayıtsız görünür:

“Kaybolmadın, sadece özgürsün.”

Jose Ortega y Gasset, kaybolmuş hissetmenin kişinin kendisini özgürce yeniden yaratmasının ön şartı olduğunu söyler ve ilginç bir iddiada bulunur:

“Kendini gerçekten kaybolmuş hissetmeyen kişi, telafisi olmayan bir şekilde kaybolmuştur.”

...

Filozofa göre aklı başında herkes kaybolur. Çünkü içindeki ve dışındaki gerçeklerin ne kadar uyumsuz olduğunu fark eder.

Gasset, fark ediş anındaki hayatımızı, fırtınada devrilmiş bir tekneye benzetir. Hayatta kalabilmek için can havliyle tutunacak dal ararız.

“Bu kurtuluş arzusu, yıllardır unuttuğumuz, en samimi arayışımıza dönüşür,” der filozof.

En sonunda kendimizi buluruz.

Ama kaybolmadığına inanan kişi, bu uyumsuzlukla yüzleşmediği için asla kendini bulamaz.

...

Yüzleşmeler acı verici, kaybolmuşluk hissi kaygı doludur.

Jerry Colonna, bir danışanının hayatındaki büyük dönüşüme girmeden önceki son sözlerini anımsar:

“Anlıyorum ki, etrafımdakileri memnun etmek için özenle yetiştirilmiş evcil bir hayvanım ben. Annem daha az kaygılansın, babam daha az öfkelensin diye şekil değiştire değiştire şekilsiz kalmışım. Kendimi tanımıyorum. Ne istediğimi bilmiyorum. Sadece görevlerim var.”

“Bütün hayatımı böyle yaşamışım ben.”

...

Franz Kafka’nın günlüğünde de benzer örüntüyü görürüz:

“Yorgunum çünkü yetmiyorum,” diye yazar Kafka. “Kendimi, ben'i işaret eden her şeyin içinde çok sıkışmış hissediyorum.”

Yine de bazı şeyler, yani tutunduğu dallar, daha canlı hissettirir onu: “Güzel bir kitap okumak beni canlandırıyor, doyuruyor, bana yetiyor.”

Demek ki bazı şeyler var; daha samimi gelen, bize bizi hatırlatan.

O zaman onları yapmaktan bizi ne alıkoyuyor?

YABANCILAŞMA

Kaybolmuşluk, aslında yabancılaşmaktır.

Karl Marx, kapitalist düzende insanın çevresine, emeğine ve en nihayetinde kendi özüne yabancılaşacağını iddia eder.

Terimi ödünç alan Erich Fromm ise yabancılaşmanın kaynağını bulur: Suçluluk duygusu.

“Garip değil mi,” diye sorar Fromm; “artık bizi günahkar ilan eden din toplumlarında yaşamıyoruz. Yine de modern insanın içi suçlulukla dolup taşıyor.”

...

Fromm’a göre onaylanma ihtiyacımız arttıkça suçluluk duygusu hissetmemiz kesinleşir.

Kendi yolumuzdan gidersek, yanımızdakilerden ayrışmanın suçluluğunu hissederiz.

Başkalarının yolundan gidersek, daha gizli ama çok daha acı bir suçluluk duygusu yaşarız:

“Onaylanmak için kendini sınırlayan kişi; kendi yeteneklerini ve sevme, düşünme, gülme, şaşma ve yaratma yetilerini sezer, ömrünün kendisine verilmiş tek olanak olduğunu, bu olanağı yitirirse her şeyini yitirmiş olacağını bilir.”

...

Güvenliğin konforu uğruna kendi içsel taleplerini görmezden gelen kişi, popüler olanı yer, popüler olanı giyer, popüler olanı söyler; böylelikle herkese benzediği için kaybolmuş hissetmez.

“Eğlenir göründüğüne bakmayın, mutsuzdur o," der Fromm; "eğlenceye yönelik tüketimi hoşnutsuzluğunu bastırmak içindir sadece:"

“Çünkü yabancılaşmış insan sağlıksızdır. Benlik duygusu azalmıştır.”

“Ona güç ve güvenlik sağlayan, ruhunun sesi değil, kalabalıkla arasındaki yakın ilişkiyi yitirmeme duygusudur."

...

Kaybolmuş hissetmekte umut vardır.

Fromm, kişinin, kendi benliğini bulmaya çabaladığını gösteren işaretleri şöyle sıralar: Sanatla, zanaatla, felsefeyle, kişisel eğitimle uğraşmak...

“Ama bizim asıl görevimiz;” der psikanalist; “güvensizlik hissine alışmayı öğrenmektir.”

Yıllar boyunca suçluluk duygusuyla şekillenmiş bizler için ayrışmanın kaygısıyla yaşamak zordur.

Ama zaten özgürlük, sıfırdan, rahatça yaşamak değil, Sartre’ın dediği gibi; başımıza gelenlerle ne yaptığımızdır.

Kaynaklar:

Erich Fromm - Sağlıklı Toplum

Jose Ortage y Gasset - The Revolt of the Masses