Hangi normale dönmek?

Travma konusunda uzman psikiyatrist Bruce Perry, felaketlerin ardından bazı insanların, kendilerini daha iyi hissetmek için başkalarının dayanıklıklarını bir kalkan gibi kullandığını söyler.

Bu kişiler, sanki plastikten bir topmuşuz gibi, felaket sonrasında büzüldüğümüzü ancak bir süre sonra hemen eski halimize dönebileceğimizi düşünürler.

Oysa hiçbir zaman eski halimize dönmeyiz.

Çünkü plastik top değiliz.

--

Birkaç jenerasyon önce, çocukların plastik top olduklarına inanılırdı.

Küçük yaşta felaket yaşamış çocuk, büyüklerine göre çok şanslı sayılırdı. Görünürde bir sorun olmadığı için her şeye alışabildikleri varsayılırdı.

Doksanlı yıllarda yapılan araştırmalar, bu çocukların büyüdüklerinde daha çok kalp yetmezliğine, kansere, alkol ve uyuşturucu bağımlılığına, daha yüzeysel ilişkilere maruz kaldığını gösterince bu perspektif tamamen değişti.

Bu sefer de yetişkinlerin hemen normale dönmesini bekler olduk.

--

Oysa her deneyim bizi değiştirir. Canımızın yandığı, çaresizlik hissettiğimiz, haksızlığa uğradığımız deneyimlerde ise dengemizden epey uzaklara savruluruz.

Eski halimize asla dönemeyiz. Belki yaklaşabiliriz. Hatta, son zamanlarda yapılan araştırmalar doğruysa, uygun çevrede, travma sonrası büyüme dediğimiz gelişmeyi bile yaşayabiliriz.

Ama biz uygun çevrede değiliz.

Bizim normalimiz bizim için iyi değil.

BİZİM LANET NORMALİMİZ

Cass Sunstein, normali irdelediği kitabında, eğer bir hükümet farklı sesleri hapse tıkıyorsa, epostalarımızın okunmasının artık bize normal geleceğini söyler.

Yani, eğer yönetimin her kademesinde rüşvet varsa, bir memurun uygunsuz evinize izin vermek için rüşvet istemesi artık normaldir.

Yani, her şeyi yönettiği halde hiçbir şeyden sorumlu tutulmamaya alışmış hükümette, rezalet afet yönetiminden sonra kimsenin istifa etmemesi normaldir.

Çünkü normal, sadece ve sadece neye alıştığımızla ilgilidir.

--

İster evimizde eşimiz, ister işimizde patronumuz, ister ülkemizde hükümetimiz yapmış olsun; görmezden geldiğimiz her haksızlık, her yolsuzluk, her sorumsuzluk, her şiddet genişleyerek yeni normalimize dönüşür.

Dönüşmedi mi?

Clarissa Estes, bu gibi anormal halleri normalleştiren modern insanın zamanla kendi savunma içgüdülerini de kaybedeceğini söyler.

İçgüdülerimizi kaybettiğimizde ise üst üste gelen saldırıları, kendimize, çocuklarımıza, sevdiklerimize, ülkemize yönelik adaletsiz ve yıkıcı eylemleri normalleştiririz.

--

Her ne kadar normal bir yaşamı özlesek de, Mor ve Ötesi grubunun vokalisti Harun Tekin’in hislerimize tercüman olan sözleri gerçeği yansıtır; yaşananlar, normale dönülecek şeyler değildir:

"Yaşananlar, normale dönülecek şeyler değil. Bizim normalimiz yok. Bizim normalimiz enkaz altında kaldı. Kaybettiğimiz insanlara sözümüz, bu enkazdan çıkmak olmalı. İlk iki günde Kızılay’ı, Mehmetçik’i, askeri ulaştıramadığımız insanlara bir sözümüzün olması lazım."

--

Rutinlerimize geri dönebiliriz; gülümseyebiliriz, ağlayabiliriz, şarkı söyleyebiliriz, spor yapabiliriz. Hepimizin baş etme, nefes alma, yas tutma, güç toplama üslupları farklı olabilir.

Ama normale dönemeyiz. Çünkü biz her bastırılışında eski pürüzsüz haline dönen plastik top değiliz.

Eşsiz bir özne olma hayaliyle yanıp tutuşurken bir sonraki felaketin nesnesi olmayı bekleyen, bastırıldıkça daha eciş bücüş hale gelen ve çareyi unutmakta ve yadsımakta ve tek başına şifa bulmakta arayan, içgüdüleri zedelenmiş, hem suçluluğa hem kibre bulanmış bireylere dönüşmek olmamalı kaderimiz.

--

Normalin bizi boğduğu yerde normalleşmeyi değil, toplum olarak, hep beraber içgüdülerimizi güçlendirmeyi, sesimizi diriltmeyi ve iyileşmeyi hedeflemeliyiz. Harun Tekin’in dediği gibi;

“Bizim bu toprağa layık olmayan ne varsa değiştirmemiz gerekiyor. Aynı şeyleri bir on yıl ya da yirmi yıl sonra yaşamamak için biz de değişeceğiz, yönetenler de değişecek. Burası Cumhuriyet'in yüzüncü yılında umutsuz ve çaresiz bir yer olmayacak.”

Ve en önemlisi:

“Haklı öfkemizi yanlış yerlere ve birbirimize boca etmeyeceğiz.”

Kaynaklar:

Bruce Perry - What Happened to You?

Nadine Burke Harris - The Deepest Well

Cass Sunstein - This Is Not Normal

Clarissa Estes - Kurtlarla Koşan Kadınlar

Harun Tekin - Socrates Deprem Dayanışma Yayını