Arkadaşsızlığın matematiği

Arkadaşlık, büyülü bir zırh gibi; bizi psikolojik ve fiziksel rahatsızlıklardan korur, stresimizi azaltır.

Arkadaş grubumuz içinde kendimizi anlaşılmış, çok daha güvende hissederiz.

Büyüdüğümüzde de arkadaşlığı çocukluktaki gibi çoğunlukla eğlenceli, basit bir süreç gibi görürüz.

Oysa arkadaşlık çok maliyetlidir.

Bunu yaşımız ilerlediğinde ve bu maliyeti karşılayamadığımızda anlarız.

...

Arkadaşlık zaman ve bilişsel çaba ister.

Robin Dunbar’a göre (ortalamada) en çok 150 kişiyle anlamlı ilişkiler kurabiliriz.

Sosyal ağımızı giderek genişleyen çemberler topluluğu olarak düşünebiliriz.

Çember derinleştikçe harcadığımız zaman ve bilişsel efor artar.

...

Çekirdekte, beş kişilik “derin ilişki” grubumuz bulunur. Enerjimizin %40’ını onlar için harcarız. Haftada bir görüşmezsek ilişkimiz zayıflamaya başlar.

İkinci çemberde bu gruba on kişilik “yakın olduklarımız” eklenir. Enerjimizin %20’sini onlar için harcarız. Ayda bir görüşmediğimiz taktirde ilişkimiz zayıflamaya başlar.

Yani zamanımızın ve enerjimizin çoğunu on beş kişi için harcarız.

...

Ergenliğin sonuna kadar arkadaşlığın tükettiği enerjiyi hissetmeyiz. Arkadaş grubuna ilk darbe uzun süreli romantik ilişkide gelir.

Çekirdek çemberimize aldığımız partnerimize o kadar yoğun zaman ve bilişsel kaynak ayırırız ki Dunbar’a göre sevgili geldiğinde iç çemberden bir değil, iki kişiyi çıkarırız.

Buna evliliği, çocukları, çalışmayı eklediğimizde arkadaşlarımıza ayırabileceğimiz kaynak azalır.

Zamanla romantik hayatımız durağanlığa kavuşur veya biter, çocuklarımız büyür ama bir bakarız ki derinlerde pek kimse kalmamış...

ARKADAŞLIĞIN MALİYETİ

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre her dört yetişkinden biri kendini “yapayalnız” hissediyor.

Halbuki çok insan tanıyoruz ve bir yabancının yakın arkadaşa dönüşmesi için 200 saatlik ortak deneyim yeterli oluyor. Ama eskiden rahat rahat verdiğimiz emeği, yetişkin halimizde vermekte epey zorlanıyoruz.

Dunbar, yetişkinlikte bizi en çok yoran bilişsel çabanın “karşımızdakinin düşüncelerini okumak” olduğunu söylüyor.

Özellikle arkadaş gruplarında.

...

Araştırmalara göre aynı anda kendimiz dışında dört kişinin bizim ve birbirleri hakkında düşüncelerini okuyabiliriz.

Örneğin; Ahmet’in(1) Sevim (2) hakkındaki düşüncesinin, Mehmet (3) tarafından yanlış anlaşıldığının Ayşe (4) tarafından fark edildiğini anlayabiliriz.

Dunbar’a göre bu konuda Shakespeare bir dahidir. Othello’da:

“Seyirciye(1) göre, Iago(2) düşünür ki Othello(3), Desdemona’nın (4) Cassio’yu(5) sevdiğine ve Cassio’nun ona karşılık verdiğine inanır.”

...

Arkadaşlık hep maliyetliydi.

Ama eskiden yakınlarımız zaten yakınımızda yaşardı. En ufak işler için bile birbirimize yardım etmek zorunda kalırdık.

Bugün aramıza mesafeler girdi. Üstelik daha hızlı yaşıyoruz, daha sabırsızız, daha tahammülsüzüz. Bilişsel kaynaklarımızın çoğunu belirsizliği öngörmek için harcıyoruz.

Kaygılıyız, yorgunuz ve diyoruz ki: "Bari arkadaşlıklarımız eskisi gibi eforsuz olsun!"

Ama olmaz. Emerson’un dediği gibi, iyi arkadaş isteyenin, önce iyi arkadaş olması gerekiyor.

...

Ve buna değer.

Çünkü ilişki zamanla öyle güvenilir bir hale gelir ki; arkadaşın sessizliği ve yokluğu bile güzel gelir.

Halil Cibran’ın dediği gibi:

“Arkadaşlıkta kelimeler susunca, tüm düşünceler, tüm arzular ve beklentiler, gürültüsüz bir sevinç içinde doğar ve paylaşılırlar. Ve arkadaşımız ayrıldığında yas tutmayız, çünkü onun en sevdiğimiz yanı, yokluğunda daha bir berraklık kazanır, tıpkı bir dağın, dağcıya, ovadan daha net görünmesi gibi…”

İyi ki arkadaşlık var. İyi ki arkadaşlık bu kadar zor ve bu kadar kolay.

Robin Dunbar - Friends

Robin Dunbar - How Many Friends Does One Person Need

Robin Dunbar - The Anatomy of Friendship

Halil Cibran - Aforizmalar

CNN - The Loneliness Epidemic: Nearly 1 in 4 Adults Feel Lonely, New Survey Finds

Konuyla ilgili okuma önerisi:

Napoli Romanları Serisi

Elena Ferrante

Everest Yayınları