Anda kalmak için ölüme bakmak

18 Tem
2 dakikada okunur

Ortalama insan ömrü artıyor ama sürekli telaş halindeyiz; yaşam bize daha kısa geliyor.

Ne yapmalıyım, nasıl yaşamalıyım gibi soruları daha sık soruyor; aynı anda birçok şey yapmaya çalışıp, birçoğunu yarıda bırakıyoruz.

Jung’un dediği gibi durumumuz geleceğin çekim gücüne kapılmış şimdisiz bir zerreciğe benziyor:

“Anın ışığı yerine, sonunda bize uygun bir güneşin doğacağını umut ettiğimiz geleceğin karanlığında yaşamayı yeğliyoruz.”

...

“Yaşamın Kısalığı Üzerine” adlı denemesinde Seneca, hayatın hiç de kısa olmadığını ama hayatı yaşamak yerine onu kaygı içinde tükettiğimizi söyler.

Geleceğe hazırlanır, hazırlanır, hazırlanır ve hazırlığın tam ortasında gözlerimizi yumarız.

Zen üstadı Thich Nhat Hanh’ın dediği gibi, bulaşık yıkarken başka bir şeyi düşünüyorsak bulaşık yıkamıyoruz demektir:

“Bulaşık yıkarken çay içmeyi; çay içerken başka bir şey yapmayı düşündün ve bütün hayatını yaşamadan, bekleyerek harcadın.”

...

Kullanım kılavuzu verilmeden fırlatıldığımız bu hayatta sürekli varacağımız noktayı düşünmemek zor.

Jung, “Nasıl yaşamalıyım,” diye soran okuyucusuna, bu sorunun yanıtlanamaz olduğunu söyler:

“Her bireyin hayatı bir başkadır ve nasıl yaşaman gerektiğini kimse sana söyleyemez.”

Ama telaş içindeki insanlara bir prensip önerir:

“O anın doğrusu neyse o tarafa doğru bir adım at. Sonra bir adım daha at. Hiç olmazsa maksatlı bir hayat yaşamış olursun.”

...

Ama gelecek kaygısıyla şimdisiz bir zerreciğe dönüştüysek anın doğrusunu nasıl bilebiliriz ki?

Nietzsche’den Kierkegaard’a kadar birçok bilge bu konuda hemfikir: "Her adımda ölümü hesaba katın."

Soyut bir “zaman kısıtlılığı” duygusu yerine somut bir sonluluk bilinci getirdiğimizde her şeye saldırmayı bırakır, yalnızca önemli olana yöneliriz.

Irvin Yalom’un ölümle yüzleşmiş danışanlarında gözlemlediği gibi:

“Bir yanda ölüm olduğunda, dolu dolu yaşar, varoluşumuzu ertelemeyiz.”

CARPE DİEM'İN EVRİMİ

Filozof Roman Krznaric, “Anı yakala” anlamına gelen “Carpe Diem” deyişinin zaman içinde hızlı tüketim kültürünün ürününe dönüştüğünü belirtir.

Filozofa göre, Horatius bu deyimle bize ölümlülüğü hatırlatır. Bu kaçınılmaz gerçek için telaş ve kaygıya düşmek yerine anın fırsatlarının ve güzelliklerinin farkına varmamızı öğütler.

Zamanla deyiş, ölümlülüğü unutmak için yüzeysel haz kovalama ve dürtüsel davranış sloganına dönüşür.

...

Oysa birçok bilge, anı yakalayabilmemiz için ölümlülüğü sürekli hesaba katmamızı söyler:

1. Hayatı son gününmüş gibi yaşa. (Marcus Aurelius)

2. Hayatı altı ayın kalmış gibi yaşa. (Akira Kurusowa)

3. Hayatı küçük ölümlerle doluymuş gibi yaşa. (Heraklitos)

4. Hayatı geçmişe baktığında pişmanlık duymayacağın şekilde yaşa. (Leo Tolstoy)

5. Hayatı ikinci kez dünyaya gelmiş gibi yaşa. (Viktor Frankl)

6. Hayatı, sanki sonsuza dek tekrar edecekmişsin gibi yaşa. (Friedrich Nietzsche)

...

Peki ne oldu da, her dönemin bilgesinin verdiği tavsiyeleri unutur olduk?

Jung’a göre bunun nedeni hızlı iletişim araçlarının bize tuhaf bir ölümsüzlük yanılgısı bahşetmesi.

Hızlı yaşam, hızlı tüketimi, hızlı çareyi, hızlı hizmeti, hızlı ilişkiyi, dolayısıyla yavaşlamaya ve derinleşmeye tahammülsüzlüğü getirir. Daha o yıllarda Jung bizi uyarır:

“Bizi hızlandıran her şey, kendimize daha az zaman ayırmamıza neden oluyor, bu nedenle ‘Omnis festinatio ex parte diaboli est,’ yani, ‘acele işe şeytan karışır.’

...

Sonlulukla barışmamızın ve anda kalabilmemizin en büyük meyvesi, bugünkü kaygıların, suçlulukların, utancın da geçici olduğunu idrak etmemizdir.

Şu anki kaygılarımızın çoğunu birkaç hafta sonra hatırlamayacağız.

Ama kendimizi telaşa ve kaygıya bırakırsak, yaşadığımız anların da hiçbirini hatırlamayacağız.

Çünkü neye odaklanırsak anılarımızda o kalır. Neye odaklanmazsak, aslında hiç yaşanmamış sayılır.

İşte bu, asıl kısa yaşamdır.

Kaynaklar:

Carl Gustav Jung - Selected Letters

Carls Gustav Jung - Anılar, Düşler, Düşünceler

Henry David Thoreu - Walden

Roman Krznaric - Carpe Diem: Seizing the Day in a Distracted World

Seneca - Yaşamın Kısalığı Üzerine