Amaç anksiyetesi

Sessiz bir paniğin içinde yaşıyoruz: Kendi potansiyelimizin gölgesi altında ezilme korkusuyla.

Araştırmalara göre on kişiden dokuzu hayatının bir noktasında var olma amacını bulamamaktan doğan bir kaygı yaşıyor.

Buna “Amaç anksiyetesi” deniyor. Bu anksiyete, modern toplumun bize dayattığı baskıcı bir hikayeden besleniyor.

...

Amaç anksiyetesine neden olan bu modern hikayenin etkilerini yazar Elizabeth Gilbert şöyle açıklıyor.

Bu hikayeye göre dünyaya yalnızca bizim sunabileceğimiz bir armağanla geliriz. Hayattaki amacımız bizi sıradanlıktan kurtaracak bu yeteneğin ne olduğunu bulmaktır.

Bu korkuya ‘koinophobia’ denir; yani sıradan bir hayat yaşama korkusu.

Ama dünyada 8 milyar insan olduğu için herkesten farklı bir hayat yaratabilme ihtimalimiz daha en başından çok düşüktür.

...

Hikayeye göre hayat amacımızı erkenden bulmamız kritik, çünkü uzmanlaşmamız için o yeteneğe en az on bin saat harcamalıyız.

Bu da yetmez. Sırada bulduğumuz amacı paraya çevirmek var. Kendimizi doğru pazarlamak ve gerekli iletişim ağlarını kurmayı öğrenmemiz gerekir.

“Tüm bunlar kulağa yorucu geliyorsa,” diye devam eder Gilbert, “ne yazık ki burada da bitmiyor.”

Çünkü öldüğünüzde bile hala bir sorumluluğumuz bulunur: Dünyayı değiştirecek bir miras bırakmalıyız.

...

Ernest Becker’in Ölümü İnkar’da yazdığı gibi, ölümlülüğün farkında olan insan, bununla baş edebilmek için ölümsüzlük projeleri kurmak zorundadır.

Becker’e göre bu projeleri eskiden din sağlardı. Modern toplumda ise dinin yerini “kişisel başarı” almıştır.

Bu değişim de bireyin üzerine büyük sorumluluk yükler. Eskiden tanrısal düzene hizmet ederek anlam bulan insan, şimdi kendi küçük hayatından kozmik bir anlam çıkarmak zorundadır.

8 milyar rakibi olan bir dünyada "özel" bir miras bırakma şansı istatistiksel olarak sıfıra yakın olduğu için varoluşsal bir hüsranla sonuçlanır.

..

Amaç anksiyetesinin sonu yoktur. Elizabeth Gilbert’in dediği gibi, harika amaçlara sahip, müthiş işler başarmış pek çok insan geceleri yeterliliğini, sosyal konumunu ve enerjisini doğru yere verip vermediğini sorgulamaktan uyuyamaz.

Jordan Grumet, kitabı The Purpose Code’da bu döngüyü şöyle açıklar:

Önce bir şeyler başarırız. Hedef büyütürüz. Hedefler büyüdükçe, etkisi görece küçük kalan eylemler daha az tatmin edici hale gelir. Tatminimiz azaldıkça mutsuzlaşırız. Mutsuzluğumuzu telafi etmek için daha büyük hedefler ve amaçlara yöneliriz.

...

Durumumuz, geçen yüzyılın en zenginlerinden biri olan Rockefeller’ın “Ne kadar para yeterlidir” sorusuna verdiği yanıta benzer: “Biraz daha fazla.”

Amacımızın gerçekleştiğini nasıl bilebiliriz? Dünyaya iz bıraktığımızı nasıl bilebiliriz? Bütün bu emeklerin yeterli olduğunu nasıl bilebiliriz?

Hiçbir zaman bilemeyiz. Hep biraz daha isteriz.

Bu yüzden Amaç anksiyetesi yaşayan kişiler, ne kadar şey başarmış olursa olsun, kendilerini sık sık yetersiz, eksik ve değersiz hisseder.

...

Oysa Grumet’e göre yapmamız gereken benmerkezcil Büyük Amaç’ı tamamen unutup yapabileceğimiz Küçük Amaç’lara odaklanmak.

Amacımız insanlara yardım etmekse, dünyaca tanınmış bir yardımsever olmamıza gerek yok; her gün çevremizdeki birine yardım edebiliriz.

Amacımız kendimizi ifade etmekse, çok tanınmamıza gerek yok, yazdıklarımızı, çizdiklerimizi, hissettiklerimizi sosyal medyada paylaşabiliriz.

Yani amaçlılık kavanozunu tek kocaman bir kurabiyeyle doldurmak yerine aynı amaca hizmet eden binlerce küçük kurabiyeyle doldurabiliriz.

...

Büyük Amaç anlatısının en zalim yönü, kendimize ancak özel işler başarırsak saygı duyabileceğimize bizi inandırmasıdır. Eşsizliğimiz ancak ve ancak eşsiz işler başarırsak tasdiklenir.

Gelecekte bir gün tasdiklenme umuduyla bugünkü mevcudiyetimizden vazgeçer, hep yarının korkusu, kaygısı ve felciyle yaşarız. Böyle bir dünyada, ölüm döşeğinde en sık duyulan pişmanlığın “keşke kendime sadık bir hayat yaşasaydım,” olması şaşırtıcı mı?

“Siz büyük amacı sorgulamadan, en yaratıcı halinizle mevcut olmaya bakın,” der Elizabeth Gilbert, “günü geldiğinde en derinlerden bilgilendirileceksiniz.”

Kaynaklar

Elizabeth Gilbert - Big Magic

Elizabeth Gilbert - Tim Ferriss Interview

Jordan Grumet - The Purpose Code

Larissa Yvonne Rainey - The Search for Purpose in Life: An Exploration of Purpose, the Search Process, and Purpose Anxiety